የወልቃይት ጠገዴ የማንነትና የመልክዓ ምድር ተሐድሶ ጥረት – ታሪካዊና ጥናታዊ መረጃዎች

Print Friendly, PDF & Email

የጉልበት ወረራ፣ የሰብዓዊ መብቶች ገፈፋና ድምጽ የለሽ ዘር ማጥፋት፤ የወልቃይት ጠገዴ የማንነትና የመልክዓ ምድር ተሐድሶ ጥረት፤ ጎንደር፤ አማራ፤ ኢትዮጵያ

በአቻምየለህ ታምሩ

( ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ አንዱዓለም ተፈራ እንደተረጎመው ) ( ሙሉውን በፕዲኤፍ ለማንበብ ይሄን ይጫኑ – እዚህ )

፩. መግቢያ፤

የኢትዮጵያ ታሪክ፤ በሀገር ውስጥና ከውጪ ሀገር በመጡ ምሁራን፤ ለረጅም ዘመናት ተጠንቷል፤ ተጽፏል። ከጸሐፊዎች መካከል ከፊሎቹ ሙያተኛ ሊቆች ሲሆኑ፤ ቀሪዎቹ ደግሞ ሀገር ጎብኚዎች ሆነው፤ የሄዱባቸውን ቦታዎች፣ የጉዟቸውን ውጣ ወረድና ገጠመኞቻቸውን የዘገቡ ናቸው። እኒህ ጸሐፊዎች፤ የአስተዳደር ደንበሮችን፣ ቋንቋዎችን፣ ባህሎችን፣ ወጎችን፣ እምነቶችንና ሌሎች ኢትዮጵያዊ ባህርያትን በዝርዝር አስፍረዋል። እኒህ እቅጩን ያሰፈሩ ታሪካዊ ዘገባዎች፤ በተለይ ለሰሜን ኢትዮጵያ፤ የእውነት ማስረጃዎች ናቸው። እኒህ የታሪክ ማስረጃዎች፤ በተለያዩ የአውሮፓዊያን ቋንቋዎችና፤ በሀገር ውስጥ ደግሞ በግዕዝና በአማርኛ የተጻፉ መሆናቸውን በጥሞና ልብ ማለቱ ወሳኝ ነው።

welkait-tsegedeከ፲፭ ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጸሐፊዎች በመተንተን ከተገለጹት ቦታዎች አንዱ፤ በሀገራችን በኢትዮጵያ አራተኛው ትልቅ ወንዝ በሆነው በተከዜ ወንዝ ወዲያና ወዲህ ያሉት ቦታዎችና በኒሁ ቦታዎች የሚኖሩትን ኢትዮጵያዊያን ነው። ከነዚህ ቦታዎች ደመቅ ያለ ዕውቅና ካገኙት አንዱ የሆነው፤ ብሎም የዚህ ጽሑፍ ትኩረት፤ በታሪካዊቷ ጎንደር፤ኢትዮጵያ፣ ያለው የወልቃይት ጠገዴ አካባቢና በዚያ ሰፍረው የሚገኙት ነዋሪዎች ናቸው። ከ ፲፬፻፳፮ ዓመተ ምህረት ጀምሮ እስከ ፲፱፻፹፫ ዓመተ ምህረት ድረስ ባለው ዘመን ያሉ ታሪካዊ ማስረጃዎችና የብራናም ሆነ የዘገባ ጽሑፎች የሚያመለክቱት፤ ወልቃይት-ጠገዴ በአማርኛ ተናጋሪው የጎንደር ክፍለ ሀገር አካል መሆኑን ነው። ይህን እውነታ የሚያረጋግጥ የማይናጋ ማስረጃ ተከማችቶ እያለ፤ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር ( ህወሓት )፤ በ ፲፱፻፹፫ ዓመተ ምህረት በመውረር፤ ወደ ታሪካዊቷ ትግራይ አጠቃሏል። በሌላ አነጋገር፤ በዛሬው የኢትዮጵያ እውነታ፤ በአማራው ፌዴራላዊ ግዛት ያለ አንድ አካባቢ፤ በጉልበት ወደ ትግራይ ፌዴራላዊ ግዛት ተዘዋውሯል። በትክክል፤ በርሃ በነበረበት ወቅት፤ በ ፲፱፻፸፪ ዓመተ ምህረት ነበር፤ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር ወልቃይት ጠገዴ ገብቶ ቦታውን የመጪው “ታላቋ ትግራይ” አካል ብሎ ወልቃይት ጠገዴ ገብቶ ቦታውን የመጪው “ታላቋ ትግራይ ሩፕብሊክ” አካል ብሎ ያወጀው።

በሌላ አነጋገር፤ በዛሬው የኢትዮጵያ እውነታ ሲታይ፤ በአማራው ፌዴራላዊ ግዛት ያለ አንድ አካባቢ፤ በጉልበት ወደ ትግራይ ፌዴራላዊ ግዛት ተዘዋውሯል። በወረራው ሂደት፤ የወልቃይት-ጠገዴ ታሪክ፣ ማንነትና ባህላዊ ስነልቦና ተሰልቦ፤ ተቀይሮ ተጽፎ፣ አብሶም ድራሹ እንዲጠፋ ተዘምቶበታል። ይህ ታሪካዊ ግፍ፤ በወልቃይት-ጠገዴ ላይ ለአራት አስርታት ለሚጠጋ ዓመታት ሲወርድበት ኖሯል። ይህ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር ገና ሽምቅ ውጊያውን ከጥንስሱ ሲጀምር አካባቢውን ለመቆጣጠር የያዘው ኃያል ቅንብሩ ነው።
፪. የታሪኩ መሠረታዊ አነሳስና አሁን ያለንበት ደረጃ፤

እስከ ፲፱፻ ፩ ዓመተ ምህረት ድረስ፤ ዘመናዊት ኢትዮጵያ፤ ኤርትራን ጨምሮ አስራ አራት ክፍለ ሀገራት ነበሯት። ከነዚህ ክፍለ ሀገሮች አንዱ፤ በሰሜን ምሮራብ የሚገኘው ጎንደር ነው። ጎንደርን፤ በምሥራቅ ትግራይና ወሎ፤ በሰሜን ኤርትራ፤ በደቡብ ጎጃም እና በምዕራብ የሱዳን ሀገር ያዋስኗታል። ወልቃይቴዎች እና ጠገዴዎች የጎንደር ክፍለ ሀገር ተወላጆች ሆነው፤ በኢትዮጵያ ውስጥ የሰፊው የአማራ ሕዝብ የሆኑ የዳበረ ባህል፣ ቋንቋ፣ ታሪክ፣ እና ተጨማሪ ሌሎች ኅብረተሰባዊ ዕሴቶች ባለቤት ናቸው።

በ ፲፱፻፷፰ ዓመት ምህረት፤ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር፤ ፀረ-ወታደራዊ ደርግ የትጥቅ ትግል በትግራይ ምድር ጀመሯል። እንደ ተገንጣይ የኮሚኒስት ንቅናቄነቱ፤ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር ዋና ግቡ ትግራይን ነፃ ማውጣትና አንድ የትግራይ ሀገር መመሥረት ነበር። በ ፲፱፻፷፰ ዓመተ ምህረት መርኀ-ግብሩ፤ ፀረ-አማራ ትግል መያዙን በግልጽ አስፍሯል። ከአካባቢው አላመቺነትና ርቀት ብሎም ለትግራይ ክፍለ ሀገር በነበረው ጉርብትና፤ ለትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር፤ ወደ ወልቃይትና ጠገዴ ዘልቆ አስፈላጊ ቁሳቁሶችን መልቀም፤ ለሱዳን በር መክፈትና ከደርግ ድንገተኛ ጥቃት መደበቂያ ማግኘቱ አይቀሬ ነበር። በትጥቅ ትግሉ ወቅት፤ የትግሬዎች ነፃ አውጪ ግንባር፤ ከአካባቢው ብዙ ተጠቅሟል፤

እናም ተፈጥሮ ባደለው የተፈጥሮ ሀብት ምክንያት፤ የአካባቢውን ተፈላጊነት ተገንዝቧል። ብሎም ይህን ቦታ ከብዙ ምክንያቶች አኳያ፤ ወደ የወደፊቷ የትግራይ ሪፓብሊክ ማጠቃለሉ፤ ቀደም ተብሎ ነበር የታቀደበት።…. ( ሙሉውን ከዚህ ላይ ያንብቡ )